Ung thư tế bào đáy: tổn thương da chậm lớn nhưng không nên xem nhẹ

 Ung thư tế bào đáy: tổn thương da chậm lớn nhưng không nên xem nhẹ

Ung thư tế bào đáy. Có những bệnh nhân chỉ đi khám khi một nốt nhỏ trên mũi đã rớm máu nhiều lần. Các bạn thường nói với tôi: “Nó có đau đâu bác sĩ, tôi tưởng chỉ là mụn hoặc nốt ruồi”. Đây chính là điểm dễ làm chúng ta chủ quan. Ung thư tế bào đáy, hay BCC, thường lớn chậm và hiếm di căn, nhưng vẫn có thể ăn sâu, phá hủy mô và làm cuộc mổ phức tạp hơn nếu nằm ở mũi, mí mắt, môi hoặc tai. Trong bài này, tôi muốn giúp bạn nhận ra lúc nào một tổn thương chậm lớn không còn là chuyện nên chờ thêm.

Điểm mấu chốt: Với một tổn thương nghi BCC, tôi không quyết định điều trị chỉ bằng đường kính nhìn thấy. Vị trí, bờ tổn thương, thể mô học, tiền sử tái phát và khả năng bảo tồn mô lành mới là những dữ kiện quyết định.

Nguồn chính: European consensus-based interdisciplinary guideline for BCC, update 2023.

Ảnh minh họa nội dung bài viết
Một tổn thương nhỏ, không đau nhưng rớm máu hoặc đóng mài lặp lại vẫn nên được bác sĩ kiểm tra. Ảnh: Mikhail Nilov/Pexels.

Một nốt nhỏ vì sao có thể ăn sâu?

BCC phát sinh từ các tế bào liên quan lớp đáy và nang lông, thường gắn với tổn thương DNA do tia cực tím tích lũy. Da sáng màu, tuổi cao, tiền sử cháy nắng, làm việc ngoài trời, chiếu xạ, suy giảm miễn dịch hoặc hội chứng di truyền làm tăng nguy cơ. Tuy vậy, người da sẫm vẫn có thể mắc và tổn thương sắc tố dễ bị nhầm với nốt ruồi.[1]

Tia UV không chỉ đến từ những ngày đi biển. Phơi nắng lặp lại khi lái xe, chơi thể thao hoặc làm việc ngoài trời góp phần vào tổng liều. Bảo vệ da giúp giảm nguy cơ tổn thương mới nhưng không làm một tổn thương đang nghi ngờ biến mất.

Nốt không đau vẫn có thể là dấu hiệu đáng nghi

Trong phòng khám, tôi đặc biệt để ý ba câu chuyện: một vết loét mãi không lành, một nốt cứ rớm máu rồi đóng mài, hoặc một vùng giống sẹo nhưng ngày càng cứng và rộng. Không đau không giúp loại trừ ung thư da.

Thể nốt điển hình có bề mặt bóng, bờ cuộn, mạch máu nhỏ và dễ chảy máu. Thể nông có thể giống mảng chàm đỏ dai dẳng; thể sắc tố có màu nâu–đen; thể xơ hóa giống sẹo trắng cứng. Một vết loét không lành hoặc “mụn” tái đóng mài ở cùng vị trí là dấu hiệu thực tế dễ nhớ.[2]

Không có quy tắc ảnh nào thay thế khám. Dermoscopy giúp thấy cấu trúc đặc trưng, còn sinh thiết xác nhận mô bệnh học khi tổn thương không điển hình hoặc trước lựa chọn điều trị. Việc cạo/đốt ở nơi không có chẩn đoán có thể làm mất bề mặt nhưng để lại phần u bên dưới.

Infographic: Ung thư tế bào đáy: tổn thương da chậm lớn nhưng không nên xem nhẹ
Infographic tóm tắt các dấu hiệu gợi ý BCC và những yếu tố làm thay đổi lựa chọn điều trị.

Cùng một kích thước, vị trí khác nhau là câu chuyện khác

Nhiều bạn hỏi tôi: “Nốt của tôi còn nhỏ, có cần mổ không?”. Tôi phải nhìn thêm vị trí và kiểu phát triển. Một nốt nhỏ sát mí mắt có thể đáng lo hơn một mảng nông lớn hơn ở thân mình vì phần mô lành quanh mắt rất quý.

BCC ở vùng H của mặt, quanh mắt, mũi, môi, tai; u tái phát; bờ không rõ; kích thước lớn; xâm lấn thần kinh; hoặc subtype mô học xâm nhập thường khó điều trị hơn. Một u nhỏ trên mũi có thể cần chiến lược khác u nông rộng trên thân mình.[1]

Bác sĩ phân loại “dễ điều trị” và “khó điều trị” để chọn phương pháp, biên phẫu thuật và theo dõi. Đây là lý do không nên so sánh đơn giản: người này bôi thuốc khỏi, tại sao người kia phải mổ.

Vì sao tôi vẫn ưu tiên phẫu thuật ở nhiều ca?

Khi tư vấn phẫu thuật, tôi không chỉ nói đến việc lấy u. Tôi còn phải cân nhắc bờ an toàn, chức năng của mũi hoặc mí mắt, cách khâu đóng và hình dạng sẹo về sau. Điều trị sớm thường cho phép giữ lại nhiều mô lành hơn.

Cắt bỏ hoàn toàn là điều trị hàng đầu cho đa số BCC. Phẫu thuật vi đồ Mohs hoặc kiểm soát bờ theo vi phẫu đặc biệt hữu ích ở vùng giải phẫu quan trọng, u nguy cơ cao và u tái phát vì vừa tối đa khả năng sạch u vừa bảo tồn mô lành.[1]

Sau phẫu thuật, tái tạo được lên kế hoạch theo khuyết da và cấu trúc chức năng. Sẹo là phần của điều trị, nhưng phẫu thuật sớm thường cho khuyết nhỏ hơn so với chờ u lan rộng. Kem sẹo hay laser không thể thay thế việc loại bỏ ung thư.

Không tự kê đơn: Liều thuốc, nồng độ hoạt chất, lựa chọn thủ thuật và thời điểm can thiệp cần được cá thể hóa. “Dịu”, “không xâm lấn” hoặc “tự nhiên” không đồng nghĩa không có tác dụng phụ.

Đọc thêm: S2k guideline basal cell carcinoma of the skin.

Khi nào chúng ta mới cân nhắc điều trị không phẫu thuật?

Thuốc bôi, quang động học, nạo–đốt, áp lạnh hoặc xạ trị có vai trò trong tình huống chọn lọc, thường là BCC nông nguy cơ thấp hoặc người không phù hợp phẫu thuật. Tỷ lệ khỏi và khả năng đánh giá bờ thường thấp hơn phẫu thuật; cần tư vấn rõ trước khi chọn.[3]

BCC tiến triển tại chỗ hoặc di căn hiếm có thể cần thuốc ức chế hedgehog hay miễn dịch tại trung tâm chuyên sâu. Đây không phải thuốc dùng cho nốt nhỏ thông thường; quyết định thường qua hội chẩn đa chuyên khoa.

Điều trị xong chưa có nghĩa là thôi theo dõi

Người đã có một BCC có nguy cơ xuất hiện ung thư da khác. Tự kiểm tra da hằng tháng, chụp vùng khó nhớ, tái khám theo mức nguy cơ và bảo vệ nắng là phần của điều trị. Khi thấy nốt mới rớm máu, loét không lành hoặc sẹo đổi khác, nên khám thay vì chờ tới lịch định kỳ.[4]

Chống nắng gồm quần áo, mũ, bóng râm và kem phổ rộng. Đừng quên tai, da đầu thưa tóc, cổ, mu tay. Vitamin hay viên “chống nắng” không thay thế biện pháp vật lý và kem chống nắng.

Ba lý do khiến một BCC nhỏ trở thành cuộc mổ lớn hơn

Lý do thứ nhất là chờ vì tổn thương không đau. BCC thường không báo hiệu bằng cơn đau dữ dội. Trong lúc người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường, u có thể từ từ đi sâu hoặc lan ngang vượt ra ngoài phần nhìn thấy.

Lý do thứ hai là xử lý bề mặt nhiều lần. Một nốt được cạo, đốt hoặc bôi chất ăn mòn có thể phẳng đi tạm thời, nhưng phần u bên dưới vẫn còn. Mỗi lần viêm và lành sẹo lại làm ranh giới khó đánh giá hơn.

Lý do thứ ba là vị trí giải phẫu. Ở mũi, tai hoặc quanh mắt, vài milimet mô lành cũng quan trọng. Vì vậy, tôi thường khuyên người bệnh đừng chờ nốt “to hẳn” mới đi khám. Phát hiện sớm không chỉ tăng khả năng điều trị dứt điểm mà còn giúp việc tái tạo nhẹ nhàng hơn.

Khi khám một nốt nghi BCC, tôi cần trả lời điều gì?

Trước hết, tôi hỏi nốt đó có từ bao giờ, đã từng chảy máu, loét hoặc được đốt chưa. Ảnh chụp theo thời gian rất hữu ích vì một thay đổi nhỏ mỗi tháng có thể khó nhận ra khi bạn nhìn da hằng ngày.

Sau đó, tôi khám toàn bộ tổn thương và vùng da xung quanh bằng mắt thường kết hợp dermoscopy. Nếu hình ảnh chưa đủ chắc hoặc phương án điều trị phụ thuộc thể mô học, sinh thiết là bước giúp chúng ta biết mình đang điều trị cái gì. Sinh thiết đúng kỹ thuật không làm ung thư “lan ra”.

Cuối cùng, tôi cùng người bệnh chọn cách điều trị theo nguy cơ. Có ca cần kiểm soát bờ bằng Mohs, có ca cắt thông thường là phù hợp, và cũng có một nhóm BCC nông nguy cơ thấp có thể cân nhắc phương pháp khác. Điều tôi không khuyên là đốt cho mất bề mặt khi chưa có chẩn đoán.

Sau điều trị, bạn vẫn cần tự kiểm tra da và tái khám theo hẹn. Người từng có một BCC có nguy cơ xuất hiện tổn thương da khác, nên bảo vệ nắng và phát hiện sớm vẫn là phần tiếp theo của kế hoạch.

Câu hỏi thường gặp

BCC có di căn không?

Có thể nhưng hiếm; mối lo thường gặp hơn là phá hủy mô tại chỗ nếu trì hoãn.

Không đau có cần khám không?

Có. BCC thường ít đau; vết loét không lành hoặc rớm máu lặp lại đáng được đánh giá.

Sinh thiết có làm ung thư lan không?

Sinh thiết đúng kỹ thuật là bước chuẩn để chẩn đoán và không được xem là nguyên nhân làm ung thư lan.

Bôi thuốc có khỏi không?

Chỉ phù hợp một số BCC nông nguy cơ thấp và phải do bác sĩ chẩn đoán, theo dõi.

Sau cắt bỏ có cần theo dõi suốt đời?

Thường cần kiểm tra da định kỳ theo nguy cơ vì có thể xuất hiện tổn thương mới.

Điều tôi muốn bạn nhớ

  • Một nốt không đau vẫn cần khám nếu loét, rớm máu hoặc đóng mài lặp lại.
  • Không tự cạy, đốt hoặc bôi acid lên tổn thương chưa được chẩn đoán.
  • Điều trị sớm thường giúp lấy u gọn hơn và bảo tồn nhiều mô lành hơn.
  • Sau điều trị vẫn cần chống nắng, tự kiểm tra da và tái khám theo nguy cơ.

Kết luận: BCC thường đi chậm, nhưng chúng ta không nên vì thế mà xem nhẹ. Nếu một nốt da cứ trở lại ở cùng vị trí, đặc biệt trên vùng mặt, một lần khám và sinh thiết đúng lúc có thể đơn giản hơn rất nhiều so với chờ đến khi tổn thương đã ăn sâu.

Tài liệu tham khảo

  1. European consensus-based interdisciplinary guideline for BCC, update 2023.
  2. S2k guideline basal cell carcinoma of the skin.
  3. NCCN Basal Cell Skin Cancer, Version 2.2024.
  4. American Academy of Dermatology BCC guideline.
  5. AAD patient information: basal cell carcinoma.

Lưu ý y khoa: Nội dung nhằm giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc toa thuốc trực tiếp. Thuốc và thủ thuật cần được bác sĩ cá thể hóa theo bệnh sử, thai kỳ, bệnh nền và nguy cơ từng người.

TƯ VẤN CÙNG BÁC SĨ

Bạn đang gặp vấn đề da này?

Đặt lịch khám da miễn phí cùng Bác sĩ CKI Văn Viết Đạt tại FBT Skin Center, Quận 3. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng da và trao đổi lộ trình phù hợp với bạn.

Đặt lịch khám daNhắn Zalo

Bác sĩ CKI Văn Viết Đạt

Bs. CKI Da liễu Văn Viết Đạt

Phụ trách chuyên môn tại FBT Skin Center, Quận 3. Chia sẻ kiến thức da liễu dễ hiểu, ưu tiên an toàn và kỳ vọng thực tế.

FBT Skin Center · TikTok · YouTube · Facebook

Related post

Leave a Reply

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Đặt lịch với bác sĩNhắn Zalo